Hakkında icra takibi kesinleşen bir borçlunun en büyük endişesi, geçimini sağladığı aylık gelirinin tehlikeye girmesidir. İşçi, memur veya emekli fark etmeksizin, borçlu kişilerin banka hesaplarına icra dairesi tarafından haciz ihbarnamesi (İİK m. 89) gönderildiğinde, bankalar sıklıkla yanlış veya aşırı uygulamalara imza atabilmektedir. Bunların başında, borçlunun maaşının yattığı hesaptaki tüm paraya bloke konulması gelir. Bir sabah uyandığında maaş kartının çalışmadığını ve hesabındaki tüm bakiyenin sıfırlandığını gören vatandaş büyük bir panik yaşar. Peki, bankaların maaş hesabının tamamına el koyma yetkisi var mıdır? Yasal sınır nedir ve hakkınızı nasıl aramalısınız? Bu makalede, maaş haczinin yasal sınırlarını ve banka blokelerine karşı atılması gereken hukuki adımları inceleyeceğiz.

İcra ve İflas Kanunu’nun emredici hükümleri uyarınca, borçlunun almakta olduğu maaş veya ücretlerin ancak en fazla 1/4'ü (dörtte biri) haczedilebilir. Kanun koyucu, borçlunun ve ailesinin asgari yaşam standardını koruyabilmesi adına bu sınırı kesin bir dille çizmiştir. Maaşın kalan 3/4'lük kısmı ise haczedilemez ve borçlunun özgürce kullanımına bırakılmalıdır. Bir hukuk talebesi olarak icra dairesi ve banka pratiklerini incelediğimde, en sık yaşanan uyuşmazlığın "hesap tanımı" hatasından kaynaklandığını görüyorum. İcra müdürlüğü bankaya genel bir haciz ihbarnamesi gönderdiğinde, banka o hesabın bir "maaş hesabı" olduğunu ayırt etmeden doğrudan tüm bakiyeye bloke koymakta, bu da açık bir hukuki ihlale sebebiyet vermektedir.

Bankaların Bloke Hatası Karşısında Şikayet Yolu

Maaş hesabının tamamına veya kanuni sınır olan 1/4'ten fazlasına bloke konulduğunu fark ettiğiniz an, vakit kaybetmeden ilgili İcra Müdürlüğüne başvurmanız gerekir. Bankadan alınacak ve o hesabın "maaş hesabı" olduğunu gösteren hesap dökümü ile icra müdürlüğüne bir dilekçe verilerek, kanuna aykırı olarak konulan blokenin kaldırılması ve sadece yasal oranda haciz uygulanması talep edilmelidir. İcra müdürlüğü bu talebi reddederse veya banka blokeyi kaldırmamakta direnirse, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gün içinde ilgili İcra Mahkemesine "Memur Muamelesini Şikayet" (İİK m. 16) davası açılmalıdır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları, maaş hesabının tamamına konulan blokelerin net bir şekilde hukuka aykırı olduğunu ve derhal kaldırılması gerektiğini vurgulamaktadır.

"Maaşın dörtte üçü, borçlunun ve ailesinin insanca yaşama hakkının yasal güvencesidir; bankaların sistemsel gerekçelerle bu tutarın tamamına bloke koyması açık bir kanun ihlalidir."

Emekli Maaşları ve Özel Banka Kredileri İstisnası

Maaş hacizlerinde en çok karıştırılan durumlardan biri de emekli maaşlarının durumudur. SGK kanunları uyarınca, nafaka borçları ve SGK prim borçları hariç tutulmak üzere, emekli maaşları borçlunun muvafakati (açık rızası) olmadan asla haczedilemez. Ancak burada çok önemli bir istisna mevcuttur: Eğer borçlu, bankadan kredi çekerken veya kredi kartı sözleşmesi imzalarken "Maaşımdan mahsup edilebilir, bloke konulabilir" şeklinde önceden açık bir taahhüt verdiyse, bankalar bu sözleşmeye dayanarak virman veya bloke işlemi uygulayabilmektedir. Bu durum icra takibinden ziyade sözleşme hukukuna dayansa da tüketici mahkemeleri nezdinde haksız şart iddiasıyla dava konusu yapılabilmektedir. Özetle, maaşınıza gelen haksız blokeler karşısında sessiz kalmamalı, yasal haklarınızı doğru merciye doğru zamanda savunarak aramalısınız.