Yüksek faiz ortamı ve ekonomik dalgalanmalar nedeniyle kredi veya kredi kartı borçlarını ödemekte zorlanan tüketiciler için "yeniden yapılandırma" (refinansman) hayat kurtarıcı bir çözüm olarak öne çıkmaktadır. Ancak borcunu ödeme iradesi gösteren vatandaşlar, bankaların şubelerinde veya dijital ekranlarında hiç beklemedikleri bir maliyetle karşılaşmaktadır: "Dosya masrafı", "istihbarat ücreti", "yeniden yapılandırma komisyonu" veya "yapılandırma tahsis ücreti" adı altında tahsil edilen fahiş tutarlar. Bankaların sıkışmış durumdaki tüketiciden "nasıl olsa kabul edecek" düşüncesiyle kestiği bu ücretlerin büyük bir kısmı hukuka aykırıdır. Bu makalede, yapılandırma esnasında bankaların yansıttığı bu haksız masrafların hukuki boyutunu ve paranızı yasal yollardan nasıl iade alabileceğinizi mercek altına alıyoruz.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafından yayımlanan Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, bankaların tüketiciden talep edebileceği ücretlerin sınırlarını çizmiştir. Bir hukuk talebesi olarak tüketici hukuku mevzuatını ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarını incelediğimde son derece net bir kural ile karşılaşıyorum: Bankalar, tüketiciye sundukları bir hizmet karşılığında ücret talep edebilmek için bu hizmetin zorunlu, makul ve belgelendirilebilir olduğunu kanıtlamak zorundadır. Yapılandırma işlemlerinde bankanın sadece sistemsel bir onay vererek "istihbarat ücreti" veya "yapılandırma komisyonu" adı altında borç tutarının %1'ini, %2'sini aşan fahiş tutarları kesmesi, kanundaki "haksız şart" ve "oranlılık" ilkelerine açıkça aykırıdır.

Hangi Masraflar Hukuka Aykırıdır, Hangileri Yasal Sınırda?

Tüketici kredisinde yasal olarak alınabilecek dosya masrafı (kredi tahsis ücreti), çekilen veya yapılandırılan asıl kredi tutarının binde 5’i ($\%0,5$) ile sınırlandırılmıştır. Örneğin 100.000 TL’lik bir kredi yapılandırmasında sizden alınabilecek yasal azami kredi tahsis ücreti 500 TL’dir. Bunun üzerinde alınan her bir kuruş; "istihbarat bedeli", "yapılandırma komisyonu", "rehin kaldırma ücreti" veya "dosya gideri" adı ne olursa olsun haksız kazanç niteliğindedir. Ayrıca, tüketicinin açık rızası ve yazılı/dijital onayı alınmadan, zorunlu kılınarak yapılan hayat sigortası ve ferdi kaza sigortası poliçe bedellerinin de iadesi mümkündür. Tüketici sırf borcunu yapılandırabilmek için önüne koyulan sözleşmeye imza atmış olsa dahi, Tüketici Kanunu m. 5 uyarınca bu maddeler "haksız şart" sayılır ve kesin olarak hükümsüzdür.

"Bankaların borç yapılandırma krizini bir fırsata çevirerek tüketiciden 'komisyon' veya 'istihbarat' adı altında kestiği fahiş tutarlar, sözleşmeye imza atılmış olsa bile hukuken haksız şarttır ve geriye dönük iadesi zorunludur."

Haksız Kesintileri İade Almak İçin İzlenmesi Gereken 3 Adım

Bankanın hesabınızdan veya yapılandırılan yeni borç tutarından haksız kesinti yaptığını fark ettiğinizde izlemeniz gereken yasal süreç oldukça pratiktir: 1. İhtar / Müracaat: İlk olarak ilgili bankaya yazılı bir dilekçe veya müşteri hizmetleri kaydı ile başvurarak "yapılandırma esnasında kesilen masrafların ayrıntılı dökümünün verilmesini ve binde 5'lik yasal sınırı aşan haksız tutarların iadesini" talep edin. 2. Dekont ve Ödeme Planı Edinme: Bankadan reddedici yanıt gelmesi veya yanıt verilmemesi durumunda; yapılandırma sözleşmesini, yeni ödeme planını ve kesintiyi gösteren dekontu temin edin. 3. Tüketici Hakem Heyetine Başvuru: Kesilen haksız tutar e-Devlet üzerinden saniyeler içinde başvurulabilen Tüketici Hakem Heyeti parasal sınırları dahilindeyse (her yıl güncellenen limitler doğrultusunda), e-Devlet (TÜBİS) üzerinden alanında uzman bilirkişilerin incelemesi talebiyle başvurunuzu yapın. Hakem heyeti kararları mahkeme ilamı niteliğindedir ve banka bu parayı faiziyle iade etmek zorundadır.